Het minste wat je van Björk kan zeggen is, is dat ze een hoogst interessante figuur is in het hedendaagse muziekgebeuren. Ook al zijn de meningen verdeeld over haar talenten, er is wel degelijk 1 talent waar niemand omheen kan. Björk weet zich immers als geen ander te omringen met andere, unieke personen. Denken we maar aan Elvis Costello, Lars Von Trier, of haar echtgenoot, beeldend kunstenaar Matthew Barney.
Deze laatste heeft de ondertussen legendarische culthit The Cremaster Cycle geregiseerd. Hij ging hierbij nog een stapje verder dan Star Wars en bracht achtereenvolgens delen 4 (1994), 1 (1995), 5 (1997), 2 (1999) en 3 (2002) uit. Als ik me nog goed herinner vorig jaar op De Nachten in z'n totaliteit te bewonderen. Anyway, wie zich daarin wil verdiepen kan zijn/haar Freudiaanse lusten botvieren op het net en beginnen bij www.cremaster.net. Drawing Restraint is op zijn beurt ook een cyclus van video-art, beeldhouwwerken, foto's en films. Drawing Restraint 9 - The Movie toont ons het verhaal van 2 passagiers (gespeeld door Barney en Björk) op een walvisvaarder die verliefd worden op elkaar. Wie Lars Von Trier al zwaar op de maag vindt liggen, laat deze film best links liggen want dit is meer kunst dan film, ook al is het thema van Drawing Restraint (gebaseerd op de de idee dat weerstand spieren sterker maakt) universeler dan The Cremaster Cycle. Er blijft toch een hoop symboliek over die je telkens weer moet weten te plaatsen. Intellectueel gemasturbeer of briljante kunst, de meningen zijn verdeeld en ieder moet dat maar voor zich uitmaken.
Voor de soundtrack hoefde hij deze keer niet ver te zoeken, die bleef ook binnen het huwelijk. Björk gaat met deze plaat nog een paar stappen verder dan op Medula en de soundtrack heeft nog weinig te maken met hits zoals Human Behaviour en It's oh-so quiet. Het eerste nummer op de plaat zet je nochtans op de verkeerde voet. Op Gratitude leest/zingt Will Oldham een brief voor van een Japanse vrouw aan Generaal MacArthur om hem te bedanken voor het opheffen van de ban op de walvisvaart (ja, GAIA zou z'n handen vol kunnen hebben met deze film). Hij doet dat op een bedje van klaterende harp en in een vrij traditionele vorm. De andere tracks zijn echter bevreemdender en experimenteler, zoals men kon verwachten. Japanse tradities en het nauticale thema larderen de verschillende tracks.
Zo maakt men gebruik van de Japanse Sho, een uiterst eigenaardig blaasinstrument dat maar 10 noten kan spelen, zoals die werden toegewezen door een keizer in de 8ste eeuw. Maar liefst 17 rietjes zorgen echter voor een complexe, haast buitenaardse sound. Luister maar eens naar Shimenawa. Het is trouwens opvallend dat de meest bizarre klanken niet uit de machines komen, maar uit een traditioneel instrument of de menselijke keel. Voortbouwend op Vespertine en Medulla wordt immers de menselijke stem centraal geplaatst wat niet alleen voor kippenvel zorgt op sommige tracks, maar ook de verbondenheid met manliefs werk accentueert. Zo is Shiro Nomura die in de Noh-stijl zingt op Bolographic Entrypoint al even fascinerend als verwarrend.
Net als bij de kunstwerken van Barney zal ook deze plaat zijn voor- en tegenstanders hebben. L'art pour l'art, of visionair en uniek? Feit is dat dit je niet onbewogen laat. Wat is kunst meer dan de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie? En dat is een verwijt wat men Barney en Björk niet kan maken. Beiden hebben een uitgebreid individueel palet dat ze telkens weer opnieuw trachten te verfijnen en waarbij ze traditie en vernieuwing trachten te verzoenen op vaak onconventionele manieren. En dat dwingt respect af. Toch vrees ik dat deze plaat te "nicherig" is om het grote publiek aan te spreken. Wie niet vies is van een muzikaal avontuur, er is nog plaats op de walvisvaarder.